Đền Và, Ba Vì

11:05 | 07/02/2018

Đền Và nằm ở làng Vân Giá, huyện Ba Vì, nay thuộc xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây, còn gọi là Đông Cung. Đền Và xây trên một khu đồi, giữa một rừng lim nguyên sinh. Đền được dựng từ thời Hùng Vương thứ 18. Theo Ngọc Phả, Đức Thánh Tản, tức Sơn Tinh, sinh ngày 15 tháng Giêng, năm Đinh Hợi, thuộc đạo Hưng Hóa, xã Nam Sơn, nay là xã Trung Nghĩa, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ. Ngài được Thái Bạch Kim Tinh ban cho chiếc gậy thần “đầu sinh, đầu tử” để cứu nhân độ thế, được Long Vương tặng cuốn “Thần thư thi pháp truyền” (sách ước), nên đã lấy được Mỵ Nương con gái vua Hùng. Thủy Tinh (thần nước) đến sau không lấy được Mỵ Nương, bèn nổi giận dâng nước lên đánh, nhưng Thủy Tinh đã thất bại rút quân về. Sơn Tinh đại thắng, mở tiệc ăn mừng và lập lâu đài kỷ niệm chiến thắng, đó chính là đền Và ngày nay. Sau đó Ngài đi khắp đây đó để cứu giúp dân lành, nơi nào Ngài đến đều được nhân dân lập đền thờ. Vì vậy 4 ngôi đền thờ đều được gọi theo chữ “Cung”:

- Đông Cung tức đền Và, thị xã Sơn Tây.

- Tây Cung ở làng Thủ Pháp, huyện Bất Bạt.

- Nam Cung ở làng Yên Cự, huyện Tùng Thiện nay là Ba Vì.

- Bắc Cung tức đền Rọi, làng Dư Bình, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc.

Đền Và thờ thần Tản Viên. Ở đền có đắp nổi hình rồng lấy nước và cá hóa rồng. Ở đền thượng có 3 cỗ ngai thờ Đức Thánh Tản là Nguyễn Tuấn và 2 vị tướng giỏi của Người là Nguyễn Hiển và Nguyễn Sùng (hai em con ông chú của Nguyễn Tuấn). Đền Trung có 4 pho tượng lớn, ba ngựa hồng và nhiều đồ tế tự. Đền Hạ có nhiều hoành phi, câu đối. Sân đền khá rộng, có tả mạc, hữu mạc. Cổng Nghi môn có 3 cửa lớn.

Thần Tản Viên được nhân dân tôn là:

- Tản Viên Sơn Thần.

- Đệ nhất Phúc đẳng thần.

- Nam Thiên Thánh tổ.

Đền Và từ khi xây dựng đến nay, trải qua các triều đại Lý, Trần, Nguyễn đều được trùng tu sửa chữa. Đặc biệt vào thời Duy Tân (triều Nguyễn), năm 1907 đền được xây dựng lại có quy mô như ngày nay. Hội chính đền Và vào ngày 15, 16, 17 tháng Giêng âm lịch (cứ 3 năm một lần vào các năm: Tý, Ngọ, Mão, Dậu, rước Thánh sang đền Rọi (Bắc Cung) - Vĩnh Phúc. Hội tế cá ngày 15 tháng 9 (lễ dâng cá lên đức Thánh).