Đèo Ngang

11:46 | 07/02/2018

Đèo Ngang phía Bắc Đèo Ngang thuộc huyện Kỳ Anh, cách thị xã Hà Tĩnh 75km. Đèo Ngang, ngọn núi vắt qua dãy núi Ngang (Hoành Sơn), một chi của dãy Trường Sơn Bắc, mọc lấn ra tận biển Đông với điểm chót là Mũi Đao, Mũi Độc. Dãy Hoành Sơn chiếm một diện tích khoảng 1.500km2, có ngọn Ba Cốc cao 823m, đèo Ngang chỉ cao 256m.

Đèo Ngang là địa giới hành chính giữa hai tỉnh Hà Tĩnh và Quảng Bình và cũng là địa giới khí hậu: Hà Tĩnh thuộc khí hậu khu vực phía Bắc, mùa đông có gió mùa Đông Bắc mạnh, còn mùa hè có gió Lào nóng dữ dội. Vùng đèo Ngang có nhiều khe suối đẹp: Khe Đá, Bàn Thạch chảy về sườn núi phía Nam vào đất Quảng Bình. Cách nay 150 năm, Cao Bá Quát nhân qua đây, xuống khe tắm đã ngâm mấy câu thơ: "Sáng lên đứng Hoành Sơn, Chiều xuống tắm Bàn Thạch. Nhặt đá cầm trong tay, Non sông chưa đầy vốc". Dưới các triều đại Lý, Trần, Lê, đèo Ngang thường náo động bởi những cuộc hành quân Nam chinh của các vua quan Đại Việt. Đặc biệt vào tháng Giêng năm Ất Dậu, trong cuộc xâm lược lần thứ ba, 50 vạn quân Nguyên - Mông từ phía Nam tràn qua đèo Ngang đánh ra Nghệ Tĩnh đã bị quân dân nhà Trần đánh đuổi.

Trong hai cuộc nội chiến dưới triều Lê, đèo Ngang vẫn là nơi hiểm yếu, lúc quân Mạc hoặc quân Lê, lúc quân Nguyễn hoặc quân Trịnh chiếm giữ. Đặc biệt đợt thứ 5 cuộc chiến tranh Trịnh - Nguyễn kéo dài 4 năm (1655-1658), đèo Ngang là nơi tranh chấp quyết liệt, có lúc trở thành chiến địa đẫm máu. Đời Tây Sơn, ở đèo Ngang có một đội quân của Đô đốc Dương Văn Tào trấn giữ. Năm Quý Tỵ, vua Minh Mạng cho xây cửa quan trên đỉnh đèo. Cổng cao 10 thước (4 mét), hai bên có tường trụ dài 75 thước (30 mét). Hiện chỉ còn lại cổng chính. Năm Mậu Tuất, Minh Mạng thứ 19 (1838) cho đúc 9 đỉnh đồng đặt ở Thế Miếu, kinh thành Huế, hình tượng Hoành Sơn - đèo Ngang được chọn khắc vào “Huyền đỉnh”.

Trong quá khứ cho đến thời chống Mỹ cứu nước, đèo Ngang luôn luôn là “điểm nóng”, là phòng tuyến, là chiến địa của nhân 521 dân ta. Tuy vậy, trên hết Hoành Sơn - đèo Ngang vẫn là một danh thắng, thu hút du khách, là đề tài văn học cho những tao nhân mặc khách khi qua đây. Bà Huyện Thanh Quan khi qua đèo Ngang đã thổ lộ: “Bước tới đèo Ngang bóng xế tà, Cỏ cây chen đá lá chen hoa. Lom khom dưới núi tiều vài chú, Lác đác bên sông chợ mấy nhà...”